Giá trị của các làng nghề truyền thống

Nhà Gươl của nguời CơTu

Các làng nghề truyền thống của dân tộc C’tu không những có giá trị và công dụng trong đời sống sinh hoạt hàng ngày, mà cao hơn nó còn bao chứa những gía trị văn hóa, nghệ thuật độc đáo khi nó được thể hiện trong kiến trúc nhà gươl của làng, trong đời sống vốn đã gắn kết mật thiết từ lâu với rừng.

Trong bất kỳ kiến trúc, cấu tạo vật liệu nhà ở, nhà sàn, đặc biệt đối với nhà gươl thì không thể thiếu nghệ thuật đan lát, điêu khắc… Đối với người C’tu có nhiều cách đan lát, nhưng có thể tạm chia theo công dụng và chất liệu thì có các loại sau đây:
 + Loại đan lát bằng vật liệu dây mây như: T’léc ( sléc: gùi đàn ông), Zoọng, a’rây, ưng chưi, ưng chay..(gùi, đồ đựng lúa dành cho đàn bà),…
 + Loại đan lát bằng vật liệu tre, nứa: zi đêr (phên nhà), p’loọng (cửu), a’đhung, a’ pợ, hi điing,..( nông nia, rổ rá, …dùng để phơi lúa.
 + Loại đan lát bằng lá clơng (loại cây thân mềm, lá có gai mọc sông đối hai bên) được các chị em phụ nữ C’tu cắt về chẻ nhỏ, làm sạch, phơi khô và nhuộm màu bằng chất liệu màu tự pha chế lấy từ cây rừng và đan lên thành những cái chiếu, cái cối được sử dụng phổ biến trước 1945.
 * Về cách đan, cách  buộc: Người C’tu có nhiều cách đan, buộc nhưng có thể kể một số cách đan, buộc tiêu biểu sau đây:

- Taanh c’lăng: đan nông đơn.

- Taanh cha’ cher: đan nông đôi.

- Taanh Ch’ling, taanh c’loom: đan vòng cuốn, xoắn tròn nơi các cột phụ của gươl, hay nơi các chân của cái gùi, kling chr oó ( đan xoán quanh ống tre dùng để các mĩu tên khi đi  săn)..…



Một số gùi, sléc, ống để mũi tên của người C’tu. Ảnh: Pơloong Plênh.

Nghề đan lát muốn tồn tại và phát triển nó cũng luôn sông hành với không gian nhà gươl của làng, vì những giờ nhan rỗi các cụ ông cụ bà, thanh niên biết đan lát luôn tìm đên nhà gươl, họ vừa làm vừa chỉ dậy cho nhau và cùng nhau làm ra các sản phẩm để phục vụ nhu cầu tại chỗ và tặng biếu cho nhau nhân dịp lễ tết theo phong tục và cho những người khó khăn, mồ côi neo đơn trong làng.

Còn đối với nghệ thuật điêu khắc theo ông Briu Pố ở thôn Arớh, xã Lăng, huyện Tây giang cho biết: “Xưa nay hầu hết các nghệ nhân của dân tộc C’tu đều không học qua trường lớp điêu khắc nào. Họ đến với nghệ thuật điêu khắc như một cơ duyên, ngẫu hứng, lúc đầu chỉ là những điêu khắc về chim thú, cây cối,..quanh mình dùng để nhử chim khi đi săn, hay làm mặt nạ chống thú dữ ăn lúa, phá làng.. v,v, … dần dần những tác phẩm này ngày càng thân thuộc với cộng đồng và được cộng đồng làng thích, cho tạc và chặm khắc lên nhà gươl của làng xem tất cả các tác phẩm đó như những linh hồn sống của mình
nơi núi rừng, bản làng. Và bây giờ cũng vậy, họ đến với nghề một cách tự nhiên nhờ năng khiếu bẩm sinh, kinh nghiệm, với cả lòng đam mê và sự công hiến tô vẽ thêm cho kiến trúc nhà gươl của làng mình ngày càng sinh động và đẹp hơn làng bên”.  



Nghệ thuật điêu khắc của người C’tu. Ảnh:  PơloongPlênh          
                                                                                                                 
Có thể khẳng định một điều là nhờ có sự tồn tại, hiện hữu của nhà gươl nghệ thuật điêu khắc mới xuất hiện và phát triển không ngừng, với số lượng tác ngày càng đa dạng và phong phú, từ những bức tượng, khúc gỗ không hồn nhưng qua bàn tay của các nghệ nhân “không chuyên” dân tộc C’tu đã phản ánh khá đầy đủ và sinh động cuộc sống, sinh hoạt thường ngày từ bao đời của dân tộc C’tu.

Thông qua nghệ thuật điêu khắc, phù điêu nổi, chìm được bày đặt khá tì mỉ, kỷ xảo một lần nữa làm sinh động nhà gươl, và tạo nên những màu nét đặc trưng riêng trong nhà gươl của người C’tu. Hơn nữa thông qua việc thể hiện những hình ảnh, tác phẩm điêu khắc trong nhà gươl còn muốn nói lên tài năng và sức mạnh của những nghệ nhân, thành viên của làng sở hữu nhà nó. Quan trọng hơn các tác phẩm điêu khắc trong nhà gươl còn mang những giá trị giáo dục về sự đoàn kết, chung sức, chung lòng, về sự hy sinh cống hiến cho sự phồn thịnh của bản làng, dòng tộc.

Còn đối với nghề rèn (Đhơ đheét) của người C’tu trong văn hóa làng, đặc biệt là trong việc xây dựng nhà gươl của làng, nghề rèn đóng một vai trò hết sức quan trọng. Già làng Alăng Zil ở huyện Đông Giang cho biết“Từ xa xưa các cụ người C’tu ở huyện Tây giang nói riêng  dân tộc C’tu nói chung, muốn xây dựng nhà gươl to mang dáng dấp, hình hài, linh hồn hơi thở sống của làng thì việc trước tiên là phải có các công cụ, mà công cụ ở đây ngày xưa là: đục, mài, phá, dao, rìu, rựa (người C’tu ngày xưa làm chưa có máy cưa, máy bào như bây giờ), để có được những cộng cụ, đồ nghề thô sơ đó thì làng bắt buộc phải có thợ và lò rèn thủ công để mài rèn các dụng cụ lao động, sản xuất và săn bắt. Họ tận dụng những thanh sắt, kim loại vụng rơi nơi núi rừng từ mảnh vỡ bom đạn trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ hùng cường, và rèn mài lên thành những con dao, cây rựa, cây rìu, đục, chặm sắc bén…phục vụ trong đời sống sinh hoạt hàng ngày, và làm nên những kiệt tắc, điêu khắc đặc sắc trong kiến trúc ngôi nhà gươl, ngôi mộ cổ”.



Trang phục thổ cẩm C’tu . Ảnh: Pơloong Plênh.    

Tóm lại các làng nghề truyền thống như: Dệt thổ cẩm, điêu khắc, mài rèn, đan lát nông nia, làm các bẫy chim thú, vót chông đánh giặc…có sự gắn kết mật thiết không tách rời nhau trong văn hóa làng của người C’tu. Để các làng nghề này tồn tại và phát triển thì không thể thiếu nhà gươl, bởi muốn phát triển các làng nghề này thì phải có nhà gươl, gươl là nơi thanh niên, trai trẻ cụ già, những người có đức,có tài về đan lát, điêu khắc, mài rèn thể hiện và truyền thụ tay nghề và tài năng của mình cho lớp con cháu, kế cận sau này. Nhà gươl cũng là nơi trổ tài về các làng nghề. Ngày nay khi đất nước đang hội nhập và phát triển, giao thông đi lại ngày càng thuận tiện hơn.


Vì thế các làng nghề của người C’tu cũng phải tính đến làm thành các mặt hàng mang thương hiệu của người C’tu Tây giang nói riêng, dân tộc C’tu nói chung, thông qua đó vừa quảng bá thương hiệu, vừa kinh doanh bán ra các thị trường trong và ngoài nước, nhất là các du khách nước ngoài có xu hướng thích khám phá đồ lạ, vật là của các dân tộc ít người. Từ đó mới có thể tạo ra công ăn việc làm một phần nào cho người dân nơi đây từ chính văn hóa, làng nghề truyền thống của dân tộc.


Bài viết của: Pơloong Plênh.

Viết bình luận lên Facebook:

Các tin khác
 
Tags: game hay nhất tại VQG,  W88 http://w88no.com/ đại lý ủy quyền bán may inmay in epson188BET cacuoc-online.com,  du hoc nhat banphim hotgiá vànglinh kiện máy tính bảngsửa chữa máy tính bảngmáy tính bảng giá rẻlinh kiện máy tính bảng,  mua sim so dep 10 so,  phan phoi sim viettel so dep toàn quốc,  công cụ xem phong thuy sim chuẩn xác,  mua ban sim so dep,  chọn sim phong thuy hop tuoi